Menu Sluiten

Hoe maak je je gewetensonderzoek

In de afgelopen jaren hebben sommigen een wijdverspreide crisis in de Kerk opgemerkt met betrekking tot de praktijk van het gewetensonderzoek. Enerzijds is het voor velen een legalistisch onderzoek geworden (in feite zichzelf voor de rechtbank plaatsen), dat uitsluitend in het kader van de biecht wordt gedaan en dat neveneffecten kan hebben zoals scrupulositeit, depressie en ontmoediging – in sommige gevallen zelfs in de buurt van pathologische angst. Als reactie hierop zijn anderen overgegaan tot een meer geseculariseerde psychologie, die geheel ontdaan is van het spirituele. Oefeningen van zelfobservatie gericht op het bereiken van “geestelijke hygiëne” (waarbij, in feite, het belangrijkste is dat ik me goed voel over mezelf) hebben de meer traditionele en holistische praktijken vervangen.

Dus, wat is het probleem? Heel eenvoudig: in elk van de bovenstaande fouten ben ik het middelpunt van mijn gewetensonderzoek, terwijl het, goed begrepen, God & mij zou moeten zijn.

Ten eerste wil ik een paar belangrijke ideeën naar voren brengen om de juiste theologische en geestelijke context voor het gewetensonderzoek te helpen begrijpen. Ik wil het podium goed inrichten voordat we de acteurs aan het werk zetten! Voor alle pragmatici die er zijn, heb geduld… we zullen snel genoeg bij de “How-To?” komen.

Breng het geheugen terug!

In onze tijd is het geheugen aan het kortste eind getrokken. Daar is een app voor, toch? Geheugen is gereduceerd tot opslag van gegevens. Geheugen is als een extra stukje dat vastzit aan ons moederbord. Het is nuttig, maar het heeft geen invloed op ons dagelijks leven (ons besturingssysteem). Het eerste wat we dus moeten doen, is in gedachten houden dat wanneer ik me een gebeurtenis in mijn leven herinner, ik niet alleen maar informatie terughaal; ik herleef in zekere zin het verleden.

Het woord geheugen komt van het Latijnse werkwoord, re-memor. ‘Re’ drukt intensieve kracht uit, terwijl ‘memor’ verwijst naar de geest of het hart. We kunnen dus zeggen dat herinneren het opnieuw inbrengen van iets in het hart is. Ons model hier is duidelijk Maria; zij wist hoe zij “alles in haar hart moest bewaren”. (Lc 2,51)

Kijk maar eens naar deze video. Een jonge vrouw, die vecht om haar huwelijk te redden, neemt haar man mee naar de plaatsen waar ze voor het eerst verliefd werden, als om het Boek Openbaring te echoën: “Je hebt de liefde die je eerst had, verlaten.” (Rev 2.4). Wat volgt? “Gedenk dan waarvan gij gevallen zijt.”

Dood aan het moralisme

De volgende vraag is: “Wat gaan we ons herinneren? “Velen beschouwen het gewetensonderzoek als een hulpmiddel dat ons helpt onze zonden en tekortkomingen in herinnering te roepen (d.w.z. te herinneren) tijdens een periode van stille bezinning voordat we tot de priester naderen in de biecht. Dit is waar. Het gewetensonderzoek is dat, maar als het alleen dat is, dan maken we ons op voor een aantal ernstige geestelijke tegenslagen.

Benedictus XVI verwoordde het perfect toen hij het volgende zei:

“Christen zijn is niet het resultaat van een ethische keuze of een verheven idee, maar de ontmoeting met een gebeurtenis, een persoon, die het leven een nieuwe horizon en een beslissende richting geeft” (Deus Caritas Est, 1).

Moralisme is wanneer je handelt op grond van een regel, niet op grond van iemand. Het is ethiek met Alzheimer; de oude man koopt bloemen, maar alleen omdat het zijn gewoonte is … hij is het gezicht van zijn geliefde vergeten. Wie wil de bijbel openslaan naar Exodus 20 (de Tien Geboden) terwijl hij al het goede dat in de voorgaande 19 hoofdstukken gebeurde (God die zijn volk bevrijdt uit de slavernij) overslaat?

Lang leve het liefdesverhaal!

Meisjeshart

Meisjeshart

Het hart van ons geloof is onze relatie met God. Relaties hangen af van ontmoetingen. Als we een Sherlock Holmes-achtige deductie maken, kunnen we concluderen dat wat we vooral moeten onthouden ontmoetingen zijn, meer specifiek, onze ontmoetingen met God.

Nu om te bewijzen dat ik niet degene ben die dit verzint: Wat is de bijbel anders dan een reeks ontmoetingen tussen God en de mens? In feite zou ik zeggen dat ons geloof grotendeels een herinnering is aan Gods activiteit. Exodus zit boordevol verbazingwekkende gebeurtenissen! Zijn uitverkoren volk wordt geslagen en gehavend, God komt tussenbeide en redt de jonkvrouw (Israël) in nood. De campy vuurwerkvieringen van “Independence Day” zijn niets vergeleken met het loflied dat we vinden in Exodus 15:

“Ik zal voor de Heer zingen … Farao’s strijdwagens en zijn leger heeft hij in zee geworpen… In uw standvastige liefde hebt u het volk geleid dat u hebt verlost….”

Pas nadat God ondubbelzinnig zijn barmhartige liefde voor zijn volk heeft bewezen, openbaart God hun de wet die hen zal leiden naar een meer authentieke relatie met Hem. Dit betekent dat elk gewetensonderzoek zou moeten beginnen met een vreugdevol lied dat herinnert aan de grote daden van Gods barmhartige liefde in onze geschiedenis, of dat nu jaren geleden is of vanmorgen bij het ontbijt.

Het is tijd om de fundamenten te herstructureren

Of we ons er nu van bewust zijn of niet, ons dagelijks leven wordt in hoge mate beïnvloed door wat we ons herinneren. Laten we een voorbeeld nemen: thuis gaat het niet zo goed en terwijl je een paar boodschappen aan het doen bent, krijg je een bericht dat je echt kwaad maakt. Woedend ga je terug naar huis, maar onderweg kom je al snel in een kosmische file terecht. Je staat daar zo’n 25 minuten vast, woedend. “Geweldig,” zeg je, “precies wat ik nodig heb!”

Nu, in een moment van moeilijkheden of lijden is het uiterst moeilijk om iets positiefs te herkennen, laat staan Gods aanwezigheid. Maar later die dag, terwijl je je gewetensonderzoek doet, realiseer je je dat je twee opties hebt: 1) je kunt bij dat gevoel van frustratie en ongeduld blijven omdat je vandaag niet één, maar twee beproevingen hebt moeten doorstaan, of, 2) je kunt je afvragen of God je misschien de hele dag vergezeld heeft en die file in feite zijn manier was om je de tijd te geven je roes uit te blazen voordat je thuis meer kwaad dan goed doet.

God’s aanwezigheid is er een die altijd leven brengt. Als we dat ontdekken, krijgen zelfs situaties die alleen maar duisternis en pijn lijken te bieden, een nieuw licht en een nieuwe betekenis: ze worden in zekere zin getransfigureerd en herrezen door zijn aanwezigheid.

Toch moeten we op onze hoede zijn voor simplistisch positief denken of geforceerd/valse optimisme. De vraag is niet ‘wat is iets positiefs dat ik hieruit kan halen,’ maar eerder: ‘God, hoe was U aanwezig?’ We moeten openstaan voor het feit dat God in veel gevallen inderdaad aanwezig is en in ons leven werkt, zelfs in de slechtste omstandigheden. Deze wonden mogen blijven, maar wanneer ze in vertrouwen en gehoorzaamheid worden aangeboden, worden ze wonden van glorie die Gods liefdevolle verlossing in ons leven manifesteren.

Twee fundamentele praktijken die ons leren en ons in staat stellen deze herstructurering te bereiken, zijn het mediteren van de Heilige Schrift en het actief deelnemen aan de liturgie.

De Heilige Schrift: De Christelijke Herinnering

Heeft u ooit die spontane drang gevoeld om meer over uw familie te weten te komen? Misschien is er ergens in de familielijn wel een heilige te vinden? Of misschien waren uw overgrootouders heldhaftige emigranten, of dappere soldaten, of zelfs broze zondaars.

Weinig christenen hebben de herinneringen aan het Volk van God echt in hun hart gekoesterd. Dagelijkse meditatie over de Schriften is fundamenteel! Het Oude Testament leert ons keer op keer over de overwinningen en nederlagen (eigenlijk meer nederlagen dan overwinningen) van het Volk Israël en hoe God hen nooit opgaf, hoe zijn barmhartige liefde zich neerboog en hen steeds weer omhelsde.

Ook het Nieuwe Testament staat bol van de details van Gods barmhartige Liefde die vlees wordt en sterft, zodat de mens in Hem kan leven. Door ons deze ontmoetingen te herinneren, ze dagelijks te herbeleven, vervangen wij onze zwakke fundamenten (Goddeloze herinneringen) door christelijke (Godvervulde herinneringen. Dit betekent niet dat we geen pijnlijke herinneringen meer zullen hebben, maar wel dat we ze niet langer alleen beleven (hoewel we soms eindigen met atheïstische herinneringen – herinneringen aan tijden en plaatsen waarin we Gods bestaan ontkenden).

Liturgie: Waar Gods geheugen en dat van de mens elkaar ontmoeten

Zoals we nog nader zullen zien, is dit alles erop gericht om te leren herinneren zoals God herinnert, om te leren de Geschiedenis – en uiteindelijk onze eigen persoonlijke geschiedenis – te bekijken met Gods ogen. De Heilige Schrift introduceert ons in deze school, en in de Liturgie beleven we het op een heel bijzondere manier.

Zoals we al eerder zeiden, herinneren is herbeleven; dit bereikt in de Liturgie zijn maximale vervulling.

Als antwoord op de uitnodiging van Christus om “dit te doen ter nagedachtenis aan mij”, gedenken wij het paasmysterie (het lijdensverhaal, de dood en de verrijzenis van Jezus Christus) in de diepste zin van het woord, dat wil zeggen: wij herbeleven het.

Dankzij de heilige Geest wordt de herinnering tot ware deelname; de herinnering aan onze ontmoeting met God wordt tot ware ontmoeting op een geheel nieuwe wijze.

Hier verandert de herinnering aan Christus, aan wie Hij is, wat Hij voor ons gedaan heeft en hoe Hij ons ziet, ons geheugen (hoe wij ons verleden zien) en verandert onze mentaliteit in het algemeen. Het verandert de manier waarop we leven, onze morele activiteit, en de manier waarop we ons eigen leven beoordelen.

Het is Verhaaltjestijd!

Ik hou van het idee van ‘verhalen vertellen’, omdat ik denk dat het gewetensonderzoek een moment moet zijn waarop we onszelf in de aanwezigheid van God plaatsen en hem het verhaal van onze dag vertellen, zowel de heldere momenten als de duistere.

Dit is echter geen tijd voor alleen maar monologen! Je moet om beurten. Eerst vertel je jouw verhaal, dan laat je God het verhaal hervertellen vanuit zijn eigen gezichtspunt. Genesis 45:4-5 is hier een prachtig voorbeeld van. Jozef breekt, na lange en pijnlijke beproevingen te hebben doorstaan, in tranen uit voor zijn broers die hem hebben verraden:

Kom nader tot mij… Ik ben Jozef, uw broer, die u naar Egypte hebt verkocht.

Dit is ons verslag van het verhaal, waargebeurde dingen, maar alleen verteld vanuit zijn gezichtspunt. Jozef werd op de ergste manier verraden en als slaaf verkocht. Zijn leven was potentieel geruïneerd op de ergste manieren, allemaal omdat ze jaloers op hem waren.

Joseph, een heilige man van het geloof, houdt het echter niet alleen bij dat, hij gaat verder. Hij laat Gods visie op de dingen zijn eigen visie op zijn verhaal omvormen tot een heilsgeschiedenis, zowel voor hemzelf als voor anderen:

Ben niet bang, en laat het u geen harde zaak lijken dat u mij naar deze landen hebt verkocht. Want God heeft mij vóór u naar Egypte gezonden tot uw behoud… God heeft mij vóór u gezonden, opdat gij behouden zoudt worden op de aarde… Niet door uw raad ben ik hierheen gezonden, maar door de wil van God.

Dit is de vreugde van een goed uitgevoerd gewetensonderzoek: We vertellen ons verhaal – een verhaal dat vaak vol moeilijkheden en zwakheden zit – vanuit ons standpunt, maar dan luisteren we naar God en staan Hem toe zijn aanwezigheid, zijn voorzienigheid, zijn handelen in ons leven te openbaren, dat rekening houdt met onze zwakheden en er desondanks in slaagt wonderen te verrichten; en zo wordt onze herinnering dagelijks door zijn genade omgevormd tot een herinnering aan verlossing.

Er zou nog veel meer gezegd kunnen worden (en beter gezegd), maar hopelijk helpen de ideeën hierboven u om die feitelijke praktijk in een authentiek christelijke context te plaatsen. Wat hieronder volgt is een meer praktische, stap-voor-stap uitleg om u te helpen de praktijk van het gewetensonderzoek te beginnen:

1. Stel jezelf open voor Gods Aanwezigheid

Praktische tip: zoek een rustig hoekje in je huis of in een kapel. Een heilige afbeelding voor je hebben is ideaal. Steek een kaars aan. Neem een paar momenten om te ademen en te ontspannen. Begin met het maken van het kruisteken.

Elke keer als een kind aan het spelen is, zal het achterom kijken om er zeker van te zijn dat zijn moeder of vader naar hem kijkt. In die blik vindt hij geborgenheid, moed, vreugde… kortom, hij vindt liefde. Dit eerste moment van ons gewetensonderzoek is een moment om de blik van ons hart in de richting van de Heer te richten en zijn liefde voor ons te herontdekken. Het lezen van een korte passage uit de Heilige Schrift kan ook nuttig zijn.

Laat God het fotoalbum tevoorschijn halen

Gewetensonderzoek Jezus

Gewetensonderzoek Jezus

Gewetensonderzoek gewetensonderzoek Jezus

Heb je ooit naast een grootvader gezeten terwijl hij je het fotoalbum van zijn kinderen liet zien? Herinner je je al die warmte, genegenheid en intimiteit die hij uitstraalde? Nu is het tijd om God hetzelfde te laten doen. Voordat we onze dag doornemen, is het de bedoeling dat we ons herinneren wie we zijn vanuit Gods gezichtspunt: geliefde kinderen.

Probeer je enkele passages uit de Schrift (Gods fotoalbum) voor de geest te halen. Laat Hem je vertellen hoe Hij Israël redde, hoe Hij Jozef uit een benarde positie haalde, hoe Hij David vergaf. Vergeet niet dat de liturgie en de Heilige Schrift de twee bronnen zijn waar ons eigen geheugen wordt vernieuwd en omgevormd tot Gods geheugen. Denk aan het geduld en de trouw die God aan de dag legde met het volk Israël. Denk eraan hoe vaak de menselijke zwakheid het laatste woord leek te hebben, totdat God een manier vond om te laten zien dat Hij de Heer van de geschiedenis is en ook de Heer van ons verhaal. Denk aan al die mensen die Jezus heeft liefgehad, al die harten die hij heeft aangeraakt, al die wonden die hij heeft genezen … bedenk dat je nu in de aanwezigheid bent van diezelfde Jezus. Bedenk hoe hij over deze mensen zou kunnen spreken, en bedenk dan dat hij op dezelfde manier over jou denkt.

Dialoog over je dag met Jezus

Wetenschapsonderzoek dat de dag uitlegt

Wetenschapsonderzoek dat de dag uitlegt

Met dit alles in gedachten, herzie je dag, maar doe dat in dialoog met Jezus. Neem de belangrijkste punten van je dag door: wat viel je op, wat was mooi, wat was moeilijk, wat was niet duidelijk, enz. Je hoeft hier niet rigide in te zijn, geef je geheugen een beetje ruimte en tijd en laat de dingen vloeiend verlopen.

Als je klaar bent, pauzeer dan, neem een pauze en wees stil. Hier willen we goed luisteren met ons hart. Onthoud dat dit een dialoog is, geen monoloog. Probeer, voordat je op de details ingaat, te mediteren over waar je denkt dat de Heer je heenleidt door wat je meemaakt, door je houding, je daden, je ontmoetingen, je gedachten, je beproevingen, je overwinningen, enz.

– Heer, wie roept U mij te zijn? Heer, wie ziet U als U naar mij kijkt?

– Heer, hoe werkt U in mijn leven? Waar bent U?

– Heer, op welke manieren groei ik dichter naar U toe? Op welke manier raak ik van U verwijderd? In hoeverre stel ik anderen in het middelpunt van mijn leven?

– Werk ik met U samen? Neem ik Uw stem waar en luister ik ernaar?

Bekijk uw fouten

Onderzoek naar gewetensdrang

Onderzoek naar gewetensbezwaren

Dank God diep voor de manier waarop Hij in je leven aan het werk is, voor het feit dat Hij je nooit opgeeft. Daarbij is het natuurlijk om ook te erkennen dat er manieren zijn geweest waarop je geen trouwe zoon of dochter bent geweest. Je bent gestruikeld op het pad. Je hebt je eigen identiteit verloochend. Je hebt Gods waarheidsgetrouwe blik op jezelf en anderen verworpen en je eigen visie opgelegd.

Hier is het belangrijk om te proberen zowel te herkennen wat je specifiek hebt gedaan als wat mogelijke oorzaken zijn voor het waarom. Wat heeft ertoe geleid dat je handelde zoals je deed? Hoe kun je dit de volgende keer vermijden of verbeteren?

Dit deel kan moeilijk zijn, maar vertrouw erop dat genade en vrijheid juist aan de andere kant liggen. Als je je fouten erkent, draai er dan niet omheen. Geef toe dat jij het was die ze deed, dat je verantwoordelijk bent voor die daden. Denk eraan, zonder verantwoordelijkheid kan er geen verzoening zijn.

Soms kunnen we uitstekend zijn in het rechtvaardigen of verzachten van onze eigen zonden. Jezus is barmhartig en liefdevol, maar Hij is ook de Waarheid. Als je er niet zo zeker van bent of iets een zonde was of slechts een verzoeking, zou ik je willen aanraden hier eens te kijken. Het voorbijgaan aan een lijst van mogelijke zonden kan ons soms een meer objectieve kijk op de dingen geven. Online kun je een overvloed aan goed materiaal vinden dat je bij deze stap kan helpen:

– Katholiek Nieuwsagentschap: Gewetensonderzoek

– Pater Robert Barron suggereert de “Biecht” app die erg nuttig kan zijn.

– Laudate biedt ook een gewetensonderzoek en voorbereiding op de biecht.

Vernieuw je Doopsel: Van dood naar leven

DoopVaak is het na het herkennen van een fout of zonde verleidelijk om te denken: “Ok, hoe kan ik dit oplossen?” Zonde is echter iets dat “gerepareerd” kan worden, en zeker niet door onze eigen kracht. Zonde moet vergeven worden. Sterker nog, zonde veroorzaakt wonden. Wonden moeten worden behandeld en geheeld, anders gaan ze etteren.

Als zodanig, aan het einde gekomen van uw gewetensonderzoek, is het nu de tijd om uw zonden in de rivier de Jordaan onder te dompelen. We worden maar één keer gedoopt, maar al te vaak vergeten we om ons er opnieuw van bewust te zijn dat we gedoopt zijn. Maar al te vaak vergeten wij dat “het doopsel het eerste en voornaamste sacrament is van de vergeving der zonden: het verenigt ons met Christus, die gestorven en verrezen is, en schenkt ons de heilige Geest” (KKK 985).

Leg ze dan op het altaar en laat de Heilige Geest deze dodelijke realiteiten omvormen tot levende realiteiten. Authentiek berouw geeft de Heilige Geest ruimte om te handelen: ongehoorzaamheid aan God wordt nu een daad van berouw, van gehoorzaamheid. Iets nieuws, iets goeds, iets moois wordt geboren: de geest van zoonschap schiet wortel in je hart!

De gelijkenis van de verloren zoon is een prachtige illustratie: eens vernederd, haveloos en verbannen om varkens te voeren, keert hij, berouwvol, terug in de genadige armen van zijn Vader, en wordt hij opnieuw getooid met de kleren die bij zijn zoonschap horen.

Bedenk dat deze dagelijkse daad van berouw hand in hand moet gaan met de maandelijkse biecht. Het sacrament van boete wordt door de heilige Vaders “een moeizaam soort doopsel” genoemd en is noodzakelijk voor de redding van hen die na het doopsel gevallen zijn. Als u zich ervan bewust wordt dat u een doodzonde hebt begaan, moet u zo snel mogelijk gaan biechten (en u onthouden van communie). Als je niet zo zeker bent van het verschil tussen doodzonden en gewone zonden, kun je de uitleg in de Catechismus bekijken.

6. Het opstellen van een spelplan

Gewetenonderzoek Het maken van een spelplan

In de sport zal een goede coach altijd tijd uittrekken om met zijn staf terug te kijken op de wedstrijd van vorige week. We kunnen een soortgelijk plan volgen in het geestelijk leven. Neem na het doornemen van je dag even de tijd om te bedenken hoe je morgen beter kunt worden. Je hoeft niet naïef te zijn, je promoveert niet in één dag van de kleine competities naar de Super Bowl. Toch, of we gaan vooruit of we gaan achteruit. Probeer een eenvoudige manier te bedenken om te groeien in datgene waarvan je gelooft dat Christus je roept om erin te groeien.

Houd dit idee of deze overdenking in je gedachten en probeer het je voor de geest te halen op het moment dat je de volgende dag wakker wordt. Misschien kun je het zelfs op een plakbriefje schrijven (het kan een zin zijn die je hebt geschreven, of misschien een bijbelpassage die tot je sprak, of zelfs maar een woord). Veel van onze dag hangt af van de eerste momenten. Het kan heel gezond zijn in ons leven als christen om er een gewoonte van te maken om kort uit te voeren wat we in ons gewetensonderzoek voor ons hebben uitgestippeld.

Dankzegging

Gewetensonderzoek omhelst jesus

Gewetensonderzoek omhelst jesus

Tot slot, Vergeet niet dat gewetensonderzoek geen scrupuleuze oefening is waarbij je een vergrootglas richt op al het vuil in je leven en je daar slecht over voelt. Het moet een vreugdevolle ervaring van verlossing zijn. Neem een moment om je te verheugen en God te danken.

Zoals pater Rupnik zegt:

“Daarin leren we een gezond realisme dat ons onze illusies van morele, disciplinaire of psychologische volmaaktheid ontneemt, omdat we de genade van voortdurende transformatie ervaren als gevolg van de dood en verrijzenis van Christus. Een op deze wijze uitgevoerd gewetensonderzoek leidt tot wat Dostojevski zo na aan het hart lag: zich vrij voelen ten opzichte van God, in vrijheid leven als zijn kinderen… Alleen vrije kinderen kunnen het ware beeld van de vader presenteren en er getuigenis van afleggen.”

Veel van de intuïties en sommige zinnen zijn ontleend aan een boek van pater Rupnik dat ik ten zeerste aanbeveel: Human Frailty, Divine Redemption

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *